Zapalenie płuc to niebezpieczny przeciwnik w okresie częstych zachorowań. Jego przyczyną są na ogół przebyte wcześniej infekcje dróg oddechowych i powikłania z nich wynikające. Leczenie nie należy do łatwych i może skończyć się pobytem w szpitalu. Szczególnie gdy choroba dopadnie starszą osobę.
Mianem zapalenia płuc określa się wszelkie powstające w płucach – w pęcherzykach i w tkance śródmiąższowej – stany zapalne. Schorzenie to występuje dość często, bez względu na porę roku. Co ważne, może przebiegać w podstępny sposób, bez uchwytnych początkowo objawów.
Atak wirusów
Zaniedbana, nieleczona infekcja (bakteryjna lub wirusowa) górnych dróg oddechowych (katar, zapalenie krtani) może łatwo przenieść się na dolne drogi oddechowe, prowadząc do zapalenia oskrzeli lub płuc. Dzieje się tak zwłaszcza wtedy, gdy wirus jest zjadliwy, a odporność organizmu obniżona.
Wirusy najczęściej powodują tzw. wirusowe zapalenie płuc, w tym najcięższy przebieg ma grypowe zapalenie płuc. Ten typ atakuje najczęściej w okresach epidemii grypy. Choroba zazwyczaj przebiega w dwóch fazach. Najpierw mamy do czynienia jedynie z objawami przeziębienia: chorzy uskarżają się na złe samopoczucie, mają gorączkę, dreszcze, bóle mięśni, stawów, głowy, są osłabieni. Nieraz nie zdają sobie sprawy z tego, że rozwija się u nich zapalenie płuc. Dopiero po kilku lub nawet kilkunastu dniach, gdy dochodzi do zajęcia tkanki płucnej, pojawiają się objawy ze strony układu oddechowego – ból w klatce piersiowej, duszność i suchy, męczący kaszel.
Jak się chronić przed zapaleniem płuc?
Przede wszystkim unikajmy sytuacji sprzyjających infekcjom dróg oddechowych, a więc kontaktu z osobami zakatarzonymi, kichającymi. Sami też w takich sytuacjach powinniśmy osłaniać twarz. Podczas epidemii grypy nie chodźmy do przychodni bez istotnej potrzeby, w okresie szczytu zachorowań pamiętaj¬my o częstym myciu rąk i… nie całujmy się.
Warto natomiast stosować preparaty ziołowe uodparniające lub tabletki stymulujące układ immunologiczny. Dbajmy też o kondycję fizyczną, dużo się ruszajmy i wychodźmy na świeże powietrze. Ważne jest dobre, zasobne w witaminy odżywianie, a także odpoczynek i relaks. Brak snu i uboga dieta osłabiają układ odpornościowy, co sprzyja podatności na infekcje wirusowe.
Niebezpieczne bakterie
Niekiedy grypowe (wirusowe) zapalenie płuc jest powikłane nadkażeniem bakteryjnym i przechodzi w tzw. bakteryjne zapalenie płuc. Atakuje ono na ogół osoby o zmniejszonej odporności. Jest to groźna choroba, zwłaszcza dla dzieci i osób starszych. Temu rodzajowi zapalenia sprzyjają: przewlekłe choroby układu oddechowego, szczególnie przewlekłe zapalenie oskrzeli, rozedma, rozstrzenie oskrzeli, przewlekłe choroby układu krążenia, np. wady serca, zmniejszenie odporności organizmu wskutek innych chorób, zakażenie wirusowe, zwłaszcza grypa, zakażenie szpitalne.
Objawy zapalenia dają o sobie znać w postaci nagłej, wysokiej gorączki, często powyżej 40˚C. Do tego dołączają się dreszcze, zlewne poty i silne osłabienie. Pojawia się kaszel z dużą ilością wydzieliny, bóle w klatce piersiowej, a także duszność o różnym stopniu nasilenia.
Najczęściej zapalenie płuc wywołuje paciorkowiec – to ok. 40-60% wszystkich zapaleń. Ten typ choroby poprzedzają niejednokrotnie infekcje górnych dróg oddechowych. Drugie miejsce wśród czynników wywołujących zapalenie zajmuje gronkowiec złocisty. Gronkowcowe zapalenie płuc może być powikłaniem grypy lub innego zakażenia wirusowego. W jego przebiegu zdarzają się ciężkie objawy, które mogą doprowadzić do powstawania ropni płuc.
Co jest potrzebne do diagnozy?
Już w trakcie osłuchiwania i opukiwania klatki piersiowej lekarz zauważa zmiany w płucach, obecne zarówno przy wirusowym, jak i bakteryjnym zapaleniu płuc – słyszy trzeszczenia, rzężenia, świsty. Aby potwierdzić diagnozę, może też wydać skierowanie na RTG płuc. W przypadku wirusowego zapalenia płuc obraz radiologiczny może być rozmyty, w bakteryjnym widać plamiste i zlewające się zacienienia płata, w jamie opłucnej może też być obecny płyn.
Czasami konieczne jest wykonanie badań dodatkowych: badania krwi (przy bakteryjnym zapaleniu płuc wykazuje przyspieszone opadanie krwinek czerwonych i podwyższoną liczbę białych krwinek – leukocytozę), badania wydzieliny na obecność bakterii, bronchoskopii, tomografii komputerowej płuc.
Leczenie pod kontrolą
Leczenie zapalenia płuc musi przebiegać pod ścisłą kontrolą lekarza, a jego metody zależą od przyczyny, która to zapalenie wywołała. W wirusowym zapaleniu antybiotyki są na ogół zbędne, choć w uzasadnionych przypadkach lekarz może je zlecić, aby zapobiec nadkażeniu bakteryjnemu. Przepisuje się na ogół środki przeciwbólowe, by złagodzić ból klatki piersiowej, leki wykrztuśne, preparaty obniżające gorączkę. W niektórych przypadkach konieczne może być stosowanie tlenoterapii i leków nasercowych.
Antybiotyk to skuteczny lek przeciw bakteriom, najczęstszej przyczynie zapalenia płuc. Odpowiednio dobrany musi być podawany od samego początku choroby. Nieraz zdarza się tak, że lekarz po kilkudniowej nieprzynoszącej oczekiwanego efektu kuracji zmienia lek na inny. Kuracji antybiotykowej nie wolno przerywać, nawet gdy ustąpią wszystkie dolegliwości – decyzję o odstawieniu leków może podjąć jedynie lekarz.
Bardzo ważne jest utrzymywanie drożności dróg oddechowych. Osoby opiekujące się chorym powinny zachęcać go do kaszlu, oklepywać klatkę piersiową (patrz ramka), stosować ćwiczenia oddechowe (leżąc z nogami ugiętymi w kolanach, głębokie wdechy przez nos z wypchnięciem brzucha do góry i powolnym wydechem przez usta z wciągnięciem brzucha – 3 razy dziennie po 15 min). Trzeba też podawać odpowiednie ilości płynów, ok. 2 l dziennie. Dzięki nim zmniejszy się lepkość plwociny, co ułatwi jej wykrztuszanie. Ważna jest też pełnowartościowa, ale lekkostrawna dieta, bogata w witaminy i składniki mineralne.
Kiedy do szpitala?
Zapalenie płuc można leczyć w domu, ale zawsze pod kontrolą lekarza. W niektórych jednak przypadkach skierowanie do szpitala może być konieczne. Dzieje się tak wtedy, gdy przebieg choroby jest ciężki, a pacjent jest w złym stanie, cierpi na dodatkowe schorzenia związane z układem oddechowym czy krążenia. Dotyczy to głównie osób starszych oraz dzieci.
Warto podkreślić, że zapalenie płuc może prowadzić do groźnych dla życia powikłań. U poważnie chorych pacjentów, a zwłaszcza osób cierpiących na inne choroby układu oddechowego, występuje nieraz ciężka niewydolność oddechowa. W grupie zwiększonego ryzyka są również osoby z przewlekłymi chorobami układu krążenia, cukrzycą czy chorobami nowotworowymi. Jeśli dojdzie do zapalenia opłucnej, gromadzący się w niej płyn dodatkowo uciska płuca i utrudnia oddychanie. Poważnym powikłaniem bywa również ropień płuca, czyli martwica tkanki płucnej spowodowana drobnoustrojami wywołującymi zmiany ropne. Nieraz komplikacje po bakteryjnym zapaleniu płuc mogą doprowadzić do groźnej dla życia sepsy.
Czemu służy oklepywanie pleców?
W pozycji leżącej człowiek oddycha płycej, co sprzyja gromadzeniu się wydzieliny śluzowej i brakowi wentylacji części pęcherzyków płucnych, a to z kolei – namnażaniu się bakterii. Oklepywanie klatki piersiowej (płaską dłonią – lekko zgiętą, tak aby w środku była przestrzeń powietrzna – lub jej brzegiem) pobudza krążenie krwi i powoduje przesuwanie się wydzieliny w oskrzelach, dzięki czemu zwiększa się wentylację pęcherzyków płucnych i tym samym eliminuje sprzyjające rozwojowi bakterii warunki. Ważne jest też nacieranie klatki piersiowej 50-70-proc. alkoholem.
Ostatnie komentarze